Ćwiczenia bierne
Ćwiczenia bierne, wykonywane najczęściej przy pomocy osoby drugiej, bądź z pomocą aparatów, przy czym rola pacjenta ogranicza się wyłącznie do całkowitego rozluźnienia mięśni.

Celem ich jest utrzymanie lub wyrobienie pełnego zakresu ruchów w stawach. Zabezpieczenie przed powstawaniem przykurczeń, zniekształceń, zachowanie pamięci ruchowej, wyzwalanie bodźców proprioceptywnych i zabezpieczenie przed powstawaniem odleżyn. Kwalifikują sie do tych ćwiczeń mięśnie których siła oceniana jest na granicy 0-1 stopnia skali.


Ćwiczenia bierne są to ruchy w stawach wykonywane przez fizjoterapeutę lub za pomocą
urządzeń do ciągłego ruchu biernego CPM (ang. continuous passive motion).
Wskazaniem do ćwiczeń biernych jest brak dowolnej czynności mięśni, w przypadku
porażeń wiotkich, spastycznych lub niedowładów mięśni znacznego stopnia,
a także – jeżeli ruch czynny jest niemożliwy ze względu na stan chorego.

Celem ćwiczeń biernych jest niedopuszczenie do powstawania przykurczów,
zmian patologicznych w stawach i tkankach okołostawowych. Brak ruchu i obciążenia
stawów powodują upośledzenie odżywienia chrząstki stawowej, co prowadzi
do jej atrofii. Ruch pobudza błonę maziową stawu do wytwarzania mazi stawowej,
która jest jedynym źródłem odżywiania chrząstki stawowej. Brak ruchu prowadzi
do atrofii mięśni, upośledza ich ukrwienie i odżywianie.
Upośledzenie przepływu krwi, zastoje żylne mogą prowadzić do zakrzepicy żył,
zwłaszcza kończyn dolnych.

Ćwiczenia bierne wykonuje się w pozycjach izolowanych, ograniczając ruch do
jednego stawu i jednej płaszczyzny ruchu, zawsze w fizjologicznej osi stawu.
W ćwiczeniach biernych można wyróżnić następujące techniki:

Ćwiczenia bierne właściwe. W ćwiczeniach biernych ruchy w stawach chorego
wykonuje terapeuta (stąd nazwa ćwiczenia bierne) w pozycjach izolowanych,
umożliwiających wykonanie ruchu w pełnym zakresie. Odcinek bliższy ćwiczonego
stawu powinien być ustabilizowany ręką terapeuty lub pasami stabilizującymi.
Pozycje wyjściowe do ćwiczeń biernych, jak w teście Lovetta 0–1, najczęściej dla
kończyny górnej w siadzie, dla kończyny dolnej w leżeniu, np. przy ćwiczeniach
stawu biodrowego, aby nie przenosić ruchu na odcinek lędźwiowy kręgosłupa, trzeba
ustabilizować miednicę. Liczba powtórzeń ruchu w jednej płaszczyźnie wynosi
około 30. Aby zapobiec zmianom patologicznym związanym z unieruchomieniem
chorego funkcjonalną bezczynnością, ćwiczenia bierne powinny być wykonywane
2–3 razy dziennie, we wszystkich stawach porażonej kończyny.

Ćwiczenia bierne z rozciągnięciem tkanek okołostawowych. Techniki
oparte na stymulacji bodźców proprioceptywnych, pobudzających układ nerwowy
przez rozciągnięcie mięśni, torebek stawowych i więzadeł. Proprioreceptory, receptory
czucia głębokiego znajdują się w mięśniach (wrzeciona mięśniowe), ścięgnach
(narządy Golgiego), torebkach stawowych, okostnej; pobudzane przez rozciąganie
mięśni, ścięgien oraz ruchy w stawach, są niezbędne do torowania bodźców oraz
czucia ruchu.

Ćwiczenia bierne z dociskiem powierzchni stawowych. Ruch bierny z dociskiem
powierzchni stawowych pobudza błonę maziową do wytwarzania mazi stawowej,
zapobiega powstawaniu zrostów wewnątrz stawowych, zapewniając również
stymulację bodźców proprioceptywnych.

Ćwiczenia bierne w rehabilitacji chorych po urazach narządu ruchu, operacjach
rekonstrukcyjnych umożliwiają specjalne urządzenia, szyny elektromotoryczne sterowane
pilotem lub obsługiwane ręcznie.

W programie ćwiczeń biernych w stawach biodrowych, kolanowych, skokowych,
barkowych, łokciowych można uwzględnić: sektor i zakres ruchu, prędkość
ruchu, czas trwania terapii i czas przerw pomiędzy cyklami terapeutycznymi.

Przeciwwskazaniami do ćwiczeń biernych są:

_ ostry stan zapalny stawu lub otaczających go tkanek,
_ zakrzepowe zapalenie żył głębokich kończyn,
_ zatory tętnicy płucnej, zawał płuca lub serca,
_ ciężki ogólny stan chorego.

Ćwiczenia bierne redresyjne. Ćwiczenia te wykonuje się w celu rozciągnięcia
przykurczonych tkanek okołostawowych. Czynnikami, które sprzyjają powstawaniu
przykurczów tkanek okołostawowych i upośledzenia ruchomości stawów są
urazy mięśni, więzadeł, torebek stawowych, zmiany zapalne stawu, długotrwałe
unieruchomienie, zaburzenie równowagi mięśniowej między agonistami i antagonistami,
uszkodzenia ośrodkowego i obwodowego układu nerwowego (niedowłady,
porażenia) oraz ból, który zmusza chorego do unieruchomienia stawu.
Bardzo istotny jest właściwy dobór pozycji wyjściowych i dobra stabilizacja tuż
powyżej redresowanego stawu. Ruch redresyjny należy wykonywać ostrożnie,
z uwzględnieniem biernych ruchów ślizgowych w stawie, połączonych z trakcją.
Wielkość siły, z jaką działamy na staw powinna być dawkowana przy akceptacji
i pełnej współpracy chorego. Ćwiczenia redresyjne bardzo ostrożnie wykonuje się
w przypadku osteoporozy i raczej nie stosuje się w ograniczeniu zakresu ruchów
w stawie łokciowym.

Po ćwiczeniach redresyjnych wskazane są ćwiczenia czynne z oporem w celu
pokrycia czynną siłą mięśniową uzyskanego większego zakresu ruchów.
Inną formą ćwiczeń zwiększających zakres ruchów jest po izometryczne rozciąganie
przykurczu. Technika tego ćwiczenia polega na napinaniu izometrycznym
mięśni, które będą rozciągane przez około 5 sekund, następnie rozluźnienie mięśni
i w trzeciej fazie maksymalne rozciągnięcie z 10-sekundowym przytrzymaniem
w krańcowym położeniu.

Ćwiczenia redresyjne stawu kolanowego.
W ostatnich latach bardzo popularną techniką rozciągania mięśni są ćwiczenia
stretchingu.
Główne zasady stretchingu:
_ rozgrzewka (5–10 minut), poprzedzająca ćwiczenia,
_ napięcie izometryczne ćwiczonego mięśnia (10–30 sekund),
_ rozluźnienie mięśnia (2–3 sekundy),
_ powolne rozciągnięcie mięśnia z zatrzymaniem przez 10–30 sekund.
Wyciągi redresyjne. Stosuje się je według zasad dotyczących ćwiczeń redresyjnych,
jedynie zamiast siły kinezyterapeuty siłę zewnętrzną stanowią obciążniki
w systemie bloczkowo-ciężarkowym. Czas trwania wyciągu wynosi około 30 minut.
Na 5 minut przed zakończeniem redresji obciążenie stopniowo redukujemy do
70%. Wyciągi redresyjne mają zastosowanie głownie w terapii dużych stawów, dlatego
bardzo ważna jest dobra, pewna stabilizacja tuż nad redresowanym stawem.

Zadaniem ćwiczeń biernych jest:

- zamiana ruchu biernego na czynny, w mięśniach w których zmiany patologiczne przekreślają takie możliwości, ćwiczenia bierne stosuje sie w celu utrzymania i podtrzymania sprawności składowych narządu ruchu tz. więzadeł, mięśni, stawu, oraz utrzymaniu odpowiednio ich długości, elastyczności i ruchomości.
-opóźniają postęp zmian degeneracyjnych
-zapobiegają przykurczom i zesztywnieniom stawów
-zapobiegają obrzękom zastoinowym
-niedopuszczenie do zrostów w stawie
-ułatwienie krążenia krwi i chłonki
-zapobieganie odleżynom
-zachowanie czucia proprioceptywnego i pamięci ruchowej

Wskazania :

-jako ćwiczenia przygotowujące kończyny do ruchu po długim unieruchomieniu
-choroby układu krążenia
-wczesny okres zawału mięśnia sercowego
-porażenia i niedowłady mięśni
-po zabiegu operacyjnym
-porażenia i niedowłady mięśni szkieletowych
-zwiększone napięcie spastyczne mięśni
-nie utrwalone ograniczenia ruchomości stawu
-zła trofika tkanek miękkich
-potrzeba utrzymania odpowiedniej długości i elastyczności w mięśniach


Inne wskazania:

-u chorych których stan zdrowia stanowi przeciwwskazanie do opuszczania łóżka , wykonuje się ćwiczenia bierne w łóżku w pozycji półsiedzącej lub leżącej z oparciem pod głowę i tułów.
-odcinek bliższy ćwiczonego stawu musi być ustabilizowany tak , aby ruch odbywał sie tylko w tym stawie i nie był wspomagany w innych stawach. Stabilizacje otrzymuje sie przez odpowiednio dobraną pozycje wyjściowa lub przez zastosowanie pasów stabilizujących.
-ćwiczenia bierne wykonuje sie 1-2 razy dziennie,
-wszystkie ruchy w ćwiczonym stawie powtarza sie 20-30 razy w czasie jednego zabiegu
-wykonując ruchy w stawie trzeba odciągnąć od siebie kości tworzące staw, aby zmniejszyć nacisk i tarcie powierzchni stawowej o siebie
-stabilizacja odpowiedniego odcinka ma zapewnić wykonywanie ruchu tylko w obrębie mobilizowanego stawu, nie przemieszczanie go na inne sąsiadujące stawy
-ruch należy prowadzić w pełnym , biernym, fizjologicznym zakresie
-pozycja wyjściowa pacjenta jest taka jak podczas testowania siły odpowiednich zespołów mięśniowych